بحث از مفاهیم قرآن کریم همواره مورد توجه دانشمندان اسلامی و به خصوص مفسران و فقیهان بوده و مفاهیم گوناگونی از این کتاب آسمانی استخراج شده است. این مفاهیم به سه دسته کلی ، یعنی مفاهیم عرفی و مفاهیم منطقی و مفاهیم اصولی منقسم است. شایع ترین معنای مفهوم، عبارت از معنا و مدلول الفاظ است و شامل معانی حقیقی و مجازی می گردد. دلالت الفاظ بر این معانی به طرق دلالت مطابقه و تضمن و التزام و همچنین دلالت صریح و اقتضاء و اشاره و نیز دلالت نص و ظاهر ومشترک و موول تقسیم شده است. گاهی مفهوم در مقابل مصداق استعمال می شود و از این تقابل در علم منطق بحث شده است.اصولیون نیز مفهوم را به موافق و مخالف بخش کرده اند و مفهوم موافق را به لحن و فحوای خطاب و مفهوم مخالف را به مفهوم وصف و شرط و غایت و حصر تقسیم و حجیت آنها بحث کرده اند. این مقاله به ذکر انواع مفاهیم فوق و ذکر مثال های قرآنی آن پرداخته است.

آیه 33 سوره توبه: «هو الذی ارسل رسوله بالهدی و دین الحق لیظهره علی الدین کله...» از جمله آیات قرانی است که انحصارگرایان در جهت اثبات برتری اسلام نسبت به سایر ادیان آسمانی، بدان استناد می کنند، زیرا به گفته آنان، آیه در بخش پایانی خود: «لیظهره علی الدین کله» صراحتا بر این معنا تاکید دارد.در مقابل کثرت گرایان، با تاکید بر اینکه مراد از «دین» در بخش ابتدایی آیه «هو الذی ارسل رسوله بالهدی و دین الحق...»: معنی لغوی آن یعنی «نفس عبادت و بندگی در مقابل خداوند» است نه آئین محمدی (ص)، سعی دارند، عدم دلالت آیه برمدعای انحصارگرایان را نشان دهند.نگارنده در بررسی دلالی آیه، به این نتیجه رسید که قرائنی در آیه وجود دارد که امکان مستدل نمودن استناد انحصارگرایان را فراهم می نماید. این نوشتار بمنظور بیان قرائن مذکور و تبیین نحوه دلالت آنها سامان یافته است. لطفا برای مشاهده چکیده عربی به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

زمینه و هدف:  هدف از انجام این پژوهش، تبیین جایگاه و ابعاد خود ارزشمندی از منظر قرآن کریم و بررسی نقش این نگرش در تقویت سلامت معنوی و پیشگیری از رفتارهای خودویرانگر به ویژه پدیده خودکشی است. این تحقیق می کوشد با تحلیل آیات مرتبط با عزت و کرامت نفس، نشان دهد که چگونه نگاه توحیدی و کرامت محور قرآن به انسان می تواند در بازسازی معنای زندگی و مقابله با بحران های روانی وجودی، مؤثر واقع شود؛ و از طرفی پاسخ گوی این سوال باشد که چرا قرآن کریم انسان را از خودکشی منع کرده است. روش بررسی: این پژوهش با روش مطالعه کتابخانه ای و به شیوه توصیفی _ تحلیلی انجام گرفته که با مراجعه به کتاب قرآن کریم، مواد و داده های لازم به دست آمده و بررسی شده است. یافته ها: الف) شناخت هویت الهی انسان، زمینه ساز معنا یافتن زندگی است. ب) آموزه های قرآنی با القای مفهوم «مسئولیت الهی»، «آزمایش بودن سختی ها» و «امید به رحمت الهی» (زور: 53)، انسان را از فرورفتن در ورطه ناامیدی و خودویرانگری بازمی دارد. پ) پیشگیری از خودکشی از منظر قرآن، از مسیر بازیابی معنای زندگی و خود ارزشمندی می گذرد. ت) کرامت انسان در قرآن، امری فطری و ذاتی است. ث) خودشکوفایی و کرامت ارزشی، محصول انتخاب معنوی انسان است. نتیجه گیری: قرآن با ارائه چارچوبی توحیدی برای تفسیر سختی ها و رنج ها در زندگی، به او معنایی ژرف و هدفی بلند می بخشد. از همین رو، کرامت بخشی قرآن به انسان می تواند، به مثابه سدی در برابر پدیده خودکشی ناشی از فروپاشی معنوی عمل کند.

هدف این پژوهش، فهم دیدگاه کارشناسان در مورد روش های انتقال مفاهیم فرهنگی و اجتماعی از طریق پویانمایی است. دلیل اصلی توجه به این امر، استراتژیک بودن ژانر پویانمایی برای کودکان است؛ ژانری که می تواند به عنوان جزئی از فرآیند رشد کودک و وسیله نهادینه شدن انواع مفاهیم اجتماعی و فرهنگی موردنیاز وی در طول زمان رشد به حساب آید. از این رو مفاهیم منتقله و روش های نهادینه شدن صحیح مفاهیم، برای استفاده از این ابزار در فرایند رشد کودک، اهمیت خواهد داشت. این پژوهش با استفاده از روش کیفی انجام شده و از طریق مصاحبه عمیق با کارشناسان، اطلاعات و داده ها جمع آوری گردیده است. همچنین، از روش مقایسه دائمی برای تجزیه و تحلیل داده ها استفاده شده است. به منظور همگرایی مصاحبه ها و نیز نگاه عملی به موضوع، تأکید در مصاحبه ها بر نمونه ای ایرانی از تولیدات مرکز صبا با نام «پهلوانان» بود؛ که به داستان هایی از زندگی پوریای ولی به عنوان یک اسطوره ایرانی می پردازد. نتایج پژوهش نشان می دهد که : «ساخت مفهوم توسط کودک به جای انتقال آن» ، «تقویت بازارهای جانبی (ایجادپیوست فرهنگی) به عنوان تحکیم کننده انتقال مفاهیم»، «تولید پویانماییهای صامت(بدون دیالوگ)»، «الگو پروری»،«توجه انتقال مفاهیم بر اساس مقتضای سنی کودک»، «انتقال مفاهیم در حاشیه به جای متن پیام»،«استفاده از روش یادگیری پنهان»،« اصالت داستان زیبا و متناسب با مفهوم در نوشتن فیلم نامه»، از مهم ترین روش های انتقال مفاهیم فرهنگی و اجتماعی از طریق پویانمایی است.

مدیریت گفتمان با به کارگیری گفتمان نماها در فرایند تعاملات انسانی انجام می گیرد. پژوهش حاضر به بررسی ترجمة پرکاربردترین، پیچیده ترین و مبهم ترین گفتمان نمای قرآنی «و» به زبان فارسی پرداخت. دو نظریه انسجام در گفتمان و تحلیل معادل های ترجمه مبانی نظری این پژوهش را تشکیل دادند. دو ترجمه فارسی بر اساس نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند. تحلیل پیکره های موازی در زبان فارسی نشان داد که ترجمة این گفتمان نمای تفصیلی به شکلی خلاقانه و پویا با استفاده از چهار مقوله گفتمان نماهای تقابلی، تفصیلی، توالی و استنباطی و ترکیب های مختلف آن ها انجام شده است. این رویکرد خلاق، انعطاف پذیر و پویا در تحلیل پیکره های موازی نشان داد که ترجمه یک پدیده پیچیده کاربردشناختی، فرهنگ-بنیان و گفتمان-محور است. ترجمه نظام آفرینش گفتمانی پویاست که با استفاده از رویکردهای نظری مختلف در تحلیل گفتمان و کاربردشناسی انجام می شود که در چارچوب آن مترجم به غنی سازی واژه ها و پاره گفته های بین زبان ها، فرهنگ ها و گفتمان ها اقدام می کند. به سبب اینکه این رویکردهای خلاق و انعطاف پذیر در حوزه های فرهنگ نگاری، برنامه ریزی آموزشی و دیگر حوزه های آموزش و پژوهش ترجمه استفاده نشده اند، به پژوهشگران، مدرسان و دیگر مسئولان پیشنهاد می شود تا به بازنگری رویکردهای خود بر اساس یافته های پژوهشی اقدام نموده و کاربردهای برآمده از داده های موازی را مورد تجدید نظر قرار دهند.

مسجد به عنوان یک مکان عبادی-سیاسی، موضوعی است که قرآن با نگرشی کامل و دیدگاهی جامع بدان آن پرداخته است. نوع عبارت، تأکید و میزان پرداختن به هر موضوعی، بیانگر اهمیت و جایگاه آن در قرآن کریم است. یکی از مهم ترین ویژگی در مساجد هم گونه های معماری مذهبی بوده است. به گونه ای که بخش مهمی از آثار ماندگار معماری جهان را فضاهای آرامگاهی و عبادتگاهی تشکیل می دهد. معماری مساجد به عنوان فضاهای عبادتگاهی مخصوص دین اسلام، مهم ترین نمود معماری اسلامی محسوب می شود که در پهنه گسترده جغرافیای سرزمین های اسلامی از تنوع و گونه گونی خاصی ازنظر نحوه طراحی و چگونگی برخورد با اقلیم خاص آن مناطق برخوردار است. روش تحقیق در این پژوهش کیفی و تکنیک تحلیل متن براساس داده های کمی بوده و از مباحث انتزاعی پرهیز شده است. نتیجه این بررسی حاکی از آن است که نمونه ها و گونه های متنوعی از مساجد با کتیبه های قرآنی متنوع در دوره های مختلف تاریخی و نیز در مناطق مختلف اقلیمی-جغرافیایی قابل مشاهده و بررسی است. توجه انحصاری این پژوهش به کتیبه های مسجد جامع اصفهان است. این امر میزان ترقی و تأثیرپذیری و تحولات بنیادین در معماری، خلاقیت سازندگان و هنر طراحی آن را نمایان می کند. اهداف پژوهش: بررسی جایگاه آیات قرآن در معماری اسلامی. بازشناسی مضامین قرآنی در کتیبه های قرآنی مسجد جامع اصفهان. سؤالات پژوهش: آیات قرآنی چه جایگاهی در معماری اسلامی دارد؟ مضامین قرآنی چه نقشی در کتیبه های قرآنی مسجد جامع اصفهان دارد؟

این مقاله با هدف بررسی اثربخشی مهارت های معنوی مبتنی بر آموزه های قرانی و روایات بر سرزندگی و خوش بینی تحصیلی دانش آموزان دختر پایه نهم متوسطه شهرستان گلوگاه انجام شد. پژوهش از نظر هدف کاربردی و روش انجام پژوهش از نوع شبه آزمایشی، طرح پیش آزمون و پس آزمون است. حجم نمونه به روش نمونه گیری تصادفی ساده در دو گروه 25 نفره انتخاب شدند؛ یک گروه به عنوان گروه آزمایش که پروتکل مهارت های معنوی مبتنی بر آموزه های قرانی و روایات بر اساس الگوی برومندزاده و کریمی ثانی (1394) در آن ها اجرا شد و گروه گواه که این آموزش در آن ها اجرا نشد. ابزار جمع آوری اطلاعات شامل: الف) برنامه مهارت های معنوی مبتنی بر آموزه های قرانی و روایات که در 10 جلسه 100 دقیقه ای و در یک ماه برگزار شد، ب) پرسشنامه استاندارد خوش بینی تحصیلی (قاسمی و همکاران، 1397)، ج) پرسشنامه سرزندگی تحصیلی دهقانی زاده و حسین چاری (1391)، بوده است. نتایج به دست آمده از تحلیل آماری کواریانس نشان داد که آموزش مهارت های معنوی مبتنی بر آموزه های قرانی و روایات بر مؤلفه های سرزندگی تحصیلی (حساس دیده شدن، مفید بودن، توانایی مقابله با چالش ها) و مؤلفه های خوش­بینی تحصیلی (اعتماد به معلم، حس کارآمدی، تأکید علمی معلم) دانش آموزان تأثیر مثبت و معنادار دارد.